موقعیت جغرافیایی استان گیلان

بر اساس تقسیمات کشور سال 1375 ، این استان به مرکزیت رشت، 12 شهرستان، 35 شهر، 30 بخش، 99 دهستان و 2763 آبادی دارد . شهرستان های استان عبارتند از : آستارا ،آستانه اشرفیه، بندر انزلی، رشت، رودبار، رودسر ، شفت ،صومعه سرا ، طوالشفومن ،لاهیجان ولنگرود .

،
تاریخ گیلان با تکیه بر پاره ای اشاره ها و کاوش های باستان شناختی به دوره پیش از آخرین یخبندان ( بین 50 تا 150 هزار سال پیش ) می رسد . با مهاجرت آریایی ها و دیگر اقوام به این سرزمین ، از آمیزش مهاجران و ساکنان بومی منطقه ، قوم های جدیدی پدید آمـدند که در این میان دو قوم « گیل » و « دیلم » اکثریت داشتند . از همان آغاز ، فرمانروایان این قوم از آزادی کامل برخوردار بوده اند و هیچ گاه در برابر بیگانگان و یا در مقابل حکمان دیگر ، تسلیم نشده اند و حتی به اطاعت دولت ماد در نیا مـده انـد . در قـرن ششم پیـش از مـیلاد ، گیلانیان با کوروش هخامنشی متحد شدند و دولت ماد را سرنگون کردند . در زمان ساسانیان ، گیلان استقلال خود را از دسـت داد و اردشیر بابکان به یاری ارتشی مرکب از 300 هزار مرد جنگی و نزدیک به 10 هزار سواره گیلان را تسخیر کرد .

پس از پیروزی عرب های مسلمان بر ایرانیان ، گیلان به مأمن علویان تبدیل شد . در حدود سال 290 هجری قمری ، مردم گیلان و دیلم کم کم به مذهب علویان روی آوردند و در گسترش آن نیز کوشش بسیار کردند. سلسله دیلمیان در دوران فرمانروایی خود به بغداد لشگر کشیدند و خلیفه عباسی را شکست دادند . مغولان در زمان اولجایتو موفق شدند برای مدت کوتاهی این سرزمین را تصرف کنند . گیلانیان در به قدرت رسیدن صفویان نقش مهمی را ایفا کردند.

در زمان سلطنت شاه عباس اول ، گیلان استقلال خود را از دست داد . در سال 1071 هجری قمری ، قوای روسیه به دستور پتر کبیر به گیلان حمله برد و رشت را تا سال 1145 هجری قمری در اشغال خود نگه داشت . گیلک ها در پیروزی انقلاب مشروطیت نیز سهمی عمده داشتند . آنها در سال 1287 هجری قمری تهران را فتح کردند . نقش مردم گیلان در نهضت میرزا کوچک خان جنگلی نیز از نمونه های درخشان تاریخ این سرزمین است .

صنایع دستی

انواع صنایع دستی که در استان گیلان تولید می شود عبارتند از: خراطی و نازک کاری چوب، منبت کاری ، معرق کاری ، حصیر بافی، بامبو بافی، مروار بافی، سفالگری و سرامیک سازی، نقاشی روی کدو، نمد مالی، شالبافی، ابریشم بافی، جاجیم بافی، گلیم بافی، چموش دوزی، قلابدوزی، چادر شب بافی، قالی بافی.

منبت کاری:

منبت یکی از ظرایف صنایع دستی ایران است که چونان دیگر انواع این صنعت پر پیشه تلفیق بلیغی از هنر و حوصله محسوب می شود و دست اندر کاران آن از مواد اولیه ای ارزان و فراوان محصولاتی گرانبها با ارزش های مصرفی و هنری فوق العاده بالا به وجود می آورند. منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری برروی چوب براساس نقشه ای دقیق. از آنجا که چوب دارای مقاومت قابل ملاحظه ای در برابر رطوبت، عوامل جوی و ... نیست متأسفانه نمونه و اثری از چوبهای منبت کاری شده در دوره پیش از اسلام در دست نیست.

در استان گیلان به دلیل وجود جنگل و درخت چوبهای زیادی نیز در دسترس است. در نتیجه کارهای بسیار زیبایی را می توان در اینجا مشاهده کرد.

خراطی و نازک کاری با چوب:

خراطی، آن دسته از کارهای چوبی است که معمولاً با قرار گرفتن چوب برروی دستگاههای خراطی که طی آن چوب حول مرکزیتی به دوران می آید انجام می شود.
فرآورده های تولیدی این رشته شامل گلدان، قندان، شکلات خوری، آجیل خوری، زیر سیگاری، میان قلیان، عصا و ... است.
نازک کاری چوب، روشی از ساخت فرآورده های چوبی است که طی آن بوسیله وسایل نخاری نظیر اره، رنده، سوهان، مغار و ... قطعات کوچک چوبی آماده می شود. سپس بصورت روکش برروی بدنه چوبی چسبانده می شوند. قطعات چسبانده شده تحت فشار قرار گرفته و شکل می گیرند. از این روش انواع شکلات خوری، زیر سیگاری، قاب عکس و نظایر آن تولید می شود.

معرق روی چوب:

عمدتاً این هنر در شهر رشت و به صورت خصوصی کار می شود

حصیربافی:

مهمترین مراکز عمده بافت: رشت، خمام، حسن رود، انزلی، اطراف لنگرود و رودسر است.
بامبو بافی:
شروع کار بامبو بافی با کشت چای در گیلان آغاز و رواج یافت و مهمترین مرکز تولید آن لاهیجان علی الخصوص منطقه لیالستان است. بامبو در فارسی به نی خیزران شهرت دارد که به طور طبیعی در مرداب ها و اطراف رودخانه های لاهیجان و رشت می روید.

مرواربافی:

مرواربافی یکی از رشته های صنایع دستی است که طی سالیان اخیر در گیلان رواج یافته است. مروار یک نوع چوب ترکه ای است که در منطقه سولقان در اطراف تهران کاشته می شود و از آن انواع و اقسام سبد در سایزهای مختلف, جامیوه ای, جانانی, جا لیوانی و ... می بافند. از نظر شکل و ظاهر به محصولات بامبوبافی بسیار شبیه است.

سفالگری و سرامیک سازی:

از مراکز مهم این رشته در استان گیلان می توان آستارا, انزلی, رودسر, صومعه سرا, لاهیجان و تالش یاد کرد. در استان گیلان مواد اولیه و مورد مصرف سفال بسیار یافت می شود و به دلیل رطوبت هوا و بارندگی های تقریباً دائمی از گذشته های دور مصرف سفال سقف برای پوشش ساختمانها استفاده می شد.

نقاشی روی کدو:

در لیالستان لاهیجان نوعی کدو کشت می شود که به کدوی قلیایی معروف است و در شرایط خاص پرورش می یابد. ابتدا کدوی نارس را درون قالبی چوبی که جداره آن به شکلهای زیبا و متفاوت مشبک است قرار می دهند و دهانه آن را می بندند به طوریکه فقط ساقه کدو از دهانه قالب بیرون می ماند. کدو که به تدریج رشد می کند شکل قالب چوبی را به خود می گیرد و از داخل روزنه های قالب مشبک به بیرون نفوذ می کند. پس از رسیدن کامل کدو آنرا از ساقه جدا کرده و با احتیاط قالب را باز می کنند و سپس آنرا نقاشی کرده و برای آنکه رنگ آن تیره قهوه ای بشود, آنرا درون ظرف بزرگی با پوست انار و زاج سیاه می جوشانند و سپس قسمتهایی از پوست کدو را که باقی مانده است می تراشند و در نتیجه نقش و نگار روی آن ظاهر می شود. این کدو پس از رسیدن خود به خود توخالی می شود. از این محصول بیشتر برای قلیان، پایه آباژور و ... استفاده می کنند. این هنر از هنرهای تزئینی است.

نمد مالی:

نمد به عنوان یکی از زیراندازها و تن پوش های سنتی ایران سابقه ای طولانی دارد. ماده اولیه مورد نیاز برای تهیه نمد بطور معمول ضایعات پشم و کرک قالی است. ولی از آنجا که تولید نمد بنا بر سفارش متقاضی به نمدمال صورت می گیرد از پشمهای مرغوب نیز در آن استفاده می شود.

بناهای یادبود تاریخی:

4-موزه رشت ، رشت 

گیلان بر اساس آخرین تقسیمات كشوری دارای 11 شهرستان ، 34 شهر، 27 بخش و 95 دهستان است:

1. آستارا

مركز آن آستارا و دارای یك بخش به نام بخش مركزی است. بخش مركزی از سه دهستان به نام های حیران ، لوندویل و ویرمونی تشكیل شده است. جمعیت شهرستان آستارا بر اساس آخرین سرشماری 63254 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : مناطق ساحلی ، گردنه حیران ، مرداب استیل ،باغ عباس آباد در 4 كیلومتری آستارا به هشت پر، پناهگاه حمایت وحش آستارا ، بقعه شیخ تاج الدین محمد خیوی .

2. آستانه اشرفیه

مركز آن شهر آستانه اشرفیه است. در محدوده این شهرستان دو شهر به اسامی آستانه اشرفیه و كیاشهر قرار دارند. این شهرستان از دو بخش و پنج دهستان تشكیل شده است.

بخش كیاشهر: دارای یك شهر و دو دهستان است. مركز بخش كیاشهر و دهستان های آن  دهگاه و كیاشهر است.

بخش مركزی : دارای یك شهر و سه دهستان است. مركز بخش ، شهر آستانه اشرفیه و دهستان های آن عبارت اند از : دهشال ، كیسم ، گوركا. جمعیت شهرستان بر اساس آخرین سرشماری 483و114 نفر است.

برخی مراكز دیدنی: سواحل دریا و صیدگاه های مختلف ماهی ، آرامگاه سید جلال الدین اشرف ، پل سفید ، پارك معین در آرامگاه دكتر محمد معین.

3. بندر انزلی

دارای یك بخش مركزی و مركز آن شهر بندر انزلی است. بخش مركزی از دو دهستان تشكیل شده است و عبارت اند از دهستان چهار فرضیه و لیچاركی حسن رود.

جمعیت شهرستان بندر انزلی بر اساس آخرین سرشماری 827 و119نفر است.

برخی مراكز دیدنی : تالاب انزلی ، كاخ میان پشته ( موزه نیروی دریایی) ، دهكده ساحلی ، ساحل جفرود ، موج شكن ، اسكله ، بولوار ، پل های غازیان و انزلی ، برج ساعت ، ساختمان شهرداری ، شیلات غازیان ، پناهگاه حیات وحش كشك ، به مساحت 6701 هكتار در جنوب غربی انزلی ، پناهگاه حیات وحش سلكه ، با 360 هكتار وسعت در جنوب این شهر.

4. تالش

مركز آن ، شهر هشت پر است. در محدوده ی این شهرستان چهار شهر به اسامی پره سر ، رضوان شهر ، ماسال و هشت پر قرار دارند. این شهرستان دارای سه بخش است:

بخش رضوان شهر : دارای دو شهر به نام های رضوان شهر و پره سر و دهستان های آن خوشابر، دینا چای ، گیل دو لاب و ییلاقی ارده

بخش ماسا لو شاندرمن: دارای یك شهر و دو دهستان است. مركز بخش شهر ماسال و دهستان های آن ماسال و شاندرمن

بخش مركزی : دارای یك شهر و شش دهستان است. مركز بخش ، شهر هشت پر و دهستان های آن اسالم، ساحلی جوكندان ، طولارود، تالش ، گرگان رود و لیسار است.

جمعیت شهرستان تالش بر اساس آخرین سرشماری 262420 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : پارك جنگلی و ساحلی گیسم، جاده كوهستانی اسالم به خلخال ، منطقه ییلاقی آق اولر ، منطقه حفاظت شده لیسار ، قلعه لیسار ، آرامگاه سید شرفشاه ، اسپی مزگت دیناچال ، كاخ سردار امجد.

5. رشت

مركز آن شهر رشت و دارای شش شهر به اسامی خشك بیجار ، خمام ، رشت ، سنگر ، كوچصفهان و لشت نشا است. این شهر از پنج بخش تشكیل شده است.

بخش خمام : دارای شهرهای خمام و خشك بیجار و دهستان های چاپارخانه ، چوكام ، حاجی بكنده ، خشك بیجار ، كته سر خمام و نوش خشك بیجار است.

بخش سنگر : مركز بخش شهر سنگر و دهستان های آن اسلام آباد ، سراوان و سنگر است.

بخش كوچصفهان : مركز بخش ، شهر كوچصفهان و دهستان های آن بلسبنه ، كنارسر و لولمان است.

بخش لشت نشا : مركز بخش ، لشت نشا و دهستان های آن جیر دهنده ، لشت نشا ، علی آباد ، زیبا كنار و گفشه لشت نشا است.

بخش مركزی : مركز بخش ، شهر رشت و دهستان های آن پسیخان، پیر بازار ، حومه و لاكان.

جمعیت شهر رشت بر اساس آخرین سر شماری 715096 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : پارك جنگلی سراوان ، باغ محتشم ( پارك شهر ) رشت ، عمارت كلاه فرنگی ، آرامگاه میرزا كوچك خان در سلیمان داراب ، میدان شهرداری ، بازار رشت ، عینك در غرب رشت ، شهر بازی ، محلات تاریخی ، كتابخانه ملی رشت ، موزه رشت ، صنایع دستی و حصیری ، مناطق ساحلی ، هتل و برج مرتفع اردوگاه صدا و سیما در زیبا كنار .

6. رودبار

مركز آن شهر رودبار است و دارای یك بخش مركزی و دو بخش دیگر است.

بخش رحمت آباد و بلوكات : مركز بخش توتكابن و دهستان های آن بلوكات ، دشتوبل و رحمت آباد است.

بخش عمارلو : مركز آن بخش جیرنده و دهستان های آن جیرنده ، خورگام و كلیشم است.

بخش مركزی : دارای چهار شهر به نام های رستم آباد ، رودبار ، لوشان و منجیل است. دهستان های آن عبارت اند از : رستم آباد جنوبی ، رستم آباد شمالی و كلشتر

جمعیت شهرستان رودبار بر اساس آخرین سرشماری 113082 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : سد منجیل ، درخت كهنسال سرو هرزویل ، مناطق و تپه های باستانی مانند مارلیك ، دشتی ، جوبن ، حلیمه جان ، توربین های بادی تولید برق ، آثار طبیعی ملی گیاه لیلیوم ( دوش چهل چراغ) در ارتفاعات داماش عمارلو ، كوه درفك.

7. رودسر

مركز آن شهر رودسر و دارای شش شهر به نام های املش ، چابكسر ، رحیم آباد ، رودسر ، كلاچای و واجارگاه است وسه بخش دارد :

بخش املش : مركز آن شهر املش و دهستان های آن املش جنوبی ، املش شمالی ، سمام و كجیه.

بخش رحیم آباد : مركز آن شهر رحیم آباد و دهستان های آن اشكور سفلی ، اشكورعلیا ، سیار ستاق ، رحیم آباد و شوئیل است.

بخش مركزی : دارای چهار شهر به نام های رودسر ( مركز شهر و دهستان ) ، چابكسر ، كلاچای و واجارگاه و دهستان های آن اوشیان ، سیاهكارود، چینی جان و رضا محله است.

جمعیت شهرستان رودسر بر اساس آخرین سرشماری 202622 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : میدان شهرداری ، كاخ نهارخوران ، بازار شهر رودسر ، باغ های چای و مركبات ، رودخانه پل رود، منطقه سیاهكله رود و ییلاقات اشكور، آبشار سجیران ، آرامگاه ابوجعفر ثایری در میانده.

8. صومعه سرا

مركز آن شهر صومعه سرا و دارای دو شهر و سه بخش است.

بخش تولم : مركز آن شهر مرجقل و دهستان های آن تولم و هندخاله .

بخش مركزی : مركز بخش ، شهر صومعه سرا و دهستان های آن ضیابر، طاهرگوراب و كسما است.

بخش میرزا كوچك خان جنگلی : مركز بخش روستای گوراب زرمیخ و دهستان های آن گوراب زرمیخ و مركیه .

جمعیت صومعه سرا بر اساس آخرین سرشماری 136710 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : مناره آجری گسكر ، باغ های چای ، مراكز پرورش كرم ابریشم ، مزارع توتون.

9 . فومن

مركز آن شهر فومن و دارای سه شهر به نام های شفت ، فومن و ماسوله و دو بخش است.

بخش شفت : مركز آن شهر شفت و دهستان های آن احمد سرگوراب ، جیرده و چوبر.

بخش مركزی : دارای دو شهر به نام های فومن و ماسوله و دهستان های آن آلیان ، رودپیش ، سردار جنگل ، گشت ، گوراب پس ، لولما و ملاسرا است.

جمعیت شهرستان فومن بر اساس آخرین سرشماری 103192 نفر است.

برخی مراكز دیدنی :پارك كودك ، قلعه رودخان ، خرابه های قصر تاریخی در اله دار كوه ، ویرانه های قصر سلسله جادو در محلی به نام زرین كول.

10. لاهیجان

مركز آن لاهیجان و دارای دو شهر به اسامی سیاهكل و لاهیجان است. بخش های آن :

بخش دیلمان : مركز آن روستا ی دیلمان و دهستان های آن دیلمان و پیركوه است.

بخش سیاهكل : مركز آن شهر سیاهكل و دهستان های آن توتكی ، خرارود و مالفجان است.

بخش مركزی : مركز آن شهر لاهیجان و دهستان های آن آهندان ، بازكیاگوراب ، رودبنه ، شیرجوپشت، لفمجان ، لیالستان و لیل است.

جمعیت شهرستان لاهیجان بر اساس آخرین سرشماری 204302 نفر است.

برخی مراكز دیدنی : سلسله جبال شیطان كوه ، بولوار آزادی و استخر لاهیجان ، باغ های زیبای چای ، آرامگاه كاشف السلطنه ( موزه چای ایران ) ، پارك كودك ، پارك شهر ، بناهای تاریخی ، میدان سردار جنگل ( چهار پادشاه ) ، ایستگاه كشاورزی ، كارخانه های تولید چای خشك ، آرامگاه شیخ زاهد گیلانی و جاده كوهستانی سیاهكل به دیلمان ، مناطق تاریخی و ییلاقی اسپیلی و دیلمان .

11. لنگرود

مركز آن شهر لنگرود و دارای سه شهر به اسامی لنگرود، كومله و شلمان و دارای یك بخش به نام بخش مركزی است. دهستان های آن عبارت اند از : چاف ، دریا سر ، دیو شل ، كومله ، گل سفید و لات لیل .

برخی مراكز دیدنی : پل خشتی ، باغ های چای ، بقعه دوازده تن ملاط ، پارك شهر ، پناهگاه حیات وحش امیر كلایه ، محله ها ، بقعه آقا سید حسن ، باغ های مركبات ، ساحل ماسه ای و منطقه تفریحی چمخاله .